Met de herziening van de Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen (EVOA, Verordening (EU) 2024/1157) zet de Europese Commissie stevig in op verdere digitalisering van afvaltransporten. Een belangrijk onderdeel daarvan is het Digital Waste Shipment System (DIWASS), dat vanaf 21 mei 2026 verplicht wordt voor internationaal afvaltransport. Met name voor bedrijven die werken met zogenoemde groene-lijst afvalstoffen (Bijlage VII) leidt dit tot vele vragen en aanzienlijke zorgen.
In dit blog zetten wij de belangrijkste ontwikkelingen, het recent aangekondigde uitstel en de juridische aandachtspunten op een rij.
Digitalisering van afvaltransporten: DIWASS als nieuw uitgangspunt
DIWASS wordt het centrale digitale meldsysteem voor internationaal afvaltransport binnen de Europese Unie. Via dit systeem moeten kennisgevingen worden ingediend, transporten worden gemeld en besluiten van bevoegde autoriteiten worden ontvangen. De inzet van de Europese Commissie is helder: meer toezicht, meer inzicht in afvalstromen en betere handhaving.
Voor kennisgevingsplichtige transporten verandert er per 21 mei 2026 daadwerkelijk veel: deze moeten volledig via DIWASS verlopen. Bedrijven die actief zijn in deze keten – kennisgevers, vervoerders, ontvangers en verwerkers – moeten zich tijdig registreren.
Groene-lijst afvalstoffen: uitstel, maar geen afstel
De meeste onrust ontstond rondom de digitale meldplicht voor groene-lijst afvalstoffen (Bijlage VII). Dit betreft afvalstoffen met een relatief laag milieurisico, waarvoor tot nu toe een soepel regime gold: grensoverschrijdend transport met een ingevuld Bijlage VII-document aan boord van het transportmiddel.
Oorspronkelijk zouden ook deze transporten vanaf 21 mei 2026 vooraf digitaal gemeld moeten worden in DIWASS, met een meldtermijn van minimaal twee werkdagen. De sector uitte stevige kritiek, omdat deze termijn slecht aansluit op de dynamische praktijk van inzameling, logistiek en recycling.
Naar aanleiding van deze zorgen heeft de Europese Commissie op 10 april 2026 aangekondigd dat de digitale melding van groene-lijst afvalstoffen wordt uitgesteld tot 1 januari 2027. Dit betekent concreet dat tot die datum de bestaande werkwijze met Bijlage VII-documenten mag worden voortgezet.
Belangrijk is wel dat dit uitstel uitsluitend ziet op het gebruik van DIWASS voor de Bijlage VII-meldingen. De overige verplichtingen uit de herziene EVOA blijven onverkort van kracht.
Juridische status van het uitstel: let op onzekerheden
Hoewel het uitstel door de Europese Commissie is aangekondigd, is daarbij expliciet aangegeven dat het (nog) gaat om een beleidsmatige toezegging. Brancheorganisaties wijzen erop dat een formele juridische basis ontbreekt en dat nog niet alle details zijn uitgewerkt. Ook nationale bevoegde autoriteiten, zoals de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), benadrukken dat alleen formeel vastgelegde besluiten juridisch bindend zijn.
Voor de praktijk betekent dit dat bedrijven alert moeten blijven: het is raadzaam om actief te volgen hoe dit uitstel in nationale handhaving wordt toegepast en hierover zo nodig contact op te nemen met de bevoegde autoriteit.
Wat geldt tot 1 januari 2027?
Tot en met 31 december 2026 geldt voor groene-lijst afvalstoffen het volgende:
- Transporten moeten worden begeleid door een correct ingevuld Bijlage VII-document (op basis van de herziene EVOA).
- Lidstaten mogen geen verplichting opleggen om deze documenten al bij DIWASS in te dienen.
- Het niet melden van transporten onder Bijlage VII in DIWASS leidt in deze periode niet tot sancties.
- DIWASS mag op vrijwillige basis worden gebruikt om Bijlage VII-documenten digitaal te genereren.
Vanaf 1 januari 2027 verandert dit fundamenteel: dan wordt ook voor groene-lijst afvalstoffen een verplichte digitale melding in DIWASS met een termijn van minimaal twee werkdagen vooraf het uitgangspunt.
Meldtermijn van twee werkdagen: blijvend knelpunt
De meldtermijn van twee werkdagen blijft een belangrijk juridisch en praktisch discussiepunt. In de afvallogistiek worden routes, ladingen en modaliteiten vaak tot kort voor vertrek aangepast om efficiëntie te maximaliseren. Een vaste voorafgaande meldtermijn botst met deze realiteit en kan leiden tot hogere kosten, meer lege kilometers en minder flexibiliteit.
Hoewel de doelstelling van beter toezicht en naleving wordt gedeeld, wordt vanuit de sector gepleit voor alternatieven die dezelfde waarborgen bieden zonder de operationele praktijk onnodig te belemmeren. De komende periode zal blijken of en in hoeverre de Europese Commissie hieraan tegemoet wil komen.
Registratie in DIWASS: voorbereiding is essentieel
Los van het uitstel voor groene-lijst afvalstoffen geldt dat elk bedrijf dat betrokken is bij EVOA-transporten zich moet registreren in DIWASS. Dat vereist onder meer:
- een EU-account (géén eHerkenning);
- juiste bedrijfsgegevens (KvK, EORI-nummer indien van toepassing);
- aanwijzing van contactpersonen;
- interne inrichting van bevoegdheden voor medewerkers.
De ILT beoordeelt registratieaanvragen van Nederlandse rechtspersonen en kan vragen stellen of aanvragen afwijzen. Tijdige voorbereiding voorkomt vertraging bij nieuwe of lopende transporten.
Conclusie
De herziening van de EVOA en de invoering van DIWASS markeren een belangrijke verschuiving richting digitalisering en toezicht in het afvalstoffenrecht. Het uitstel voor groene-lijst afvalstoffen biedt de sector tijdelijk lucht, maar neemt de fundamentele veranderingen niet weg. Bedrijven kennisgevingsplichtige transporten per 21 mei 2026 al volledig via DIWASS laten verlopen maar doen er goed aan zich nu ook al inhoudelijk en juridisch voor te bereiden op het nieuwe regime voor groene-lijstafvalstoffen per 1 januari 2027.
Heeft u vragen over de toepassing van de herziene EVOA, DIWASS of de juridische risico’s bij afvaltransporten? Neem dan contact op met mr Louisa Waalkes en/of mr Ron Laan van onze sectie bestuursrecht en milieurecht.
