Wanneer u samen met één of meerdere partners een besloten vennootschap opricht of toetreedt als medeaandeelhouder, gaat u met de medeaandeelhouders in figuurlijke zin een (zakelijk) huwelijk aan. Het aandeelhouderschap in een besloten vennootschap brengt potentiële uitdagingen en risico’s met zich mee. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als meningsverschillen ontstaan over de koers van de vennootschap? Hoe worden belangrijke beslissingen genomen? Hoe gaat u om met eventuele geschillen en wat doet u als een medeaandeelhouder zijn aandelen wilt verkopen? Het is in dit kader raadzaam om duidelijke afspraken te maken over de rechten en verplichtingen van de aandeelhouders, om zo de kans te verkleinen dat geschillen tussen de aandeelhouders gaan ontstaan die de continuïteit van de bedrijfsvoering in gevaar kunnen brengen. Deze afspraken worden neergelegd in een aandeelhoudersovereenkomst.
Het verschil tussen de statuten van de vennootschap en de aandeelhoudersovereenkomst
Elke besloten vennootschap heeft statuten. Bij de oprichting van een besloten vennootschap worden de statuten vastgelegd in de oprichtingsakte. De statuten bevatten de basisregels van de onderneming. Denk aan:
- de naam, zetel en doelstelling van de vennootschap
- het maatschappelijk kapitaal en de soorten aandelen van de vennootschap
- de procedure voor besluitvorming binnen de algemene vergadering
- regels rondom de directie en het bestuur van de vennootschap
De vastlegging van statuten voor een besloten vennootschap is verplicht op basis van de wet. De aandeelhoudersovereenkomst is een aanvulling op de statuten. Het opstellen van een aandeelhoudersovereenkomst is niet verplicht, maar wel zeer raadzaam. Aandeelhouders hebben daarbij veel vrijheid om specifieke, concrete afspraken vast te leggen.
De statuten van een vennootschap worden ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. Het gevolg daarvan is dat de statuten openbaar zijn en door iedereen opgevraagd kunnen worden. Daarmee zijn statuten minder geschikt voor het vastleggen van contractuele afspraken die uitsluitend bestemd zijn voor de aandeelhouders. Een aandeelhoudersovereenkomst is wel geschikt voor de vastlegging van deze afspraken, omdat de aandeelhoudersovereenkomst niet openbaar is.
De bepalingen in de statuten gelden op elk moment en voor iedere aandeelhouder van de vennootschap. Een aandeelhoudersovereenkomst is alleen van toepassing op aandeelhouders die de overeenkomst ondertekend hebben. Aandeelhouders die later toetreden tot de vennootschap zijn dus niet automatisch gebonden aan de afspraken in de aandeelhoudersovereenkomst.
Voor het wijzigen van de statuten is een notariële akte vereist, terwijl dit voor de aandeelhoudersovereenkomst niet het geval is. Voor het wijzigen van de aandeelhoudersovereenkomst is instemming van alle partijen voldoende. Dit bespaart dus tijd en geld.
Belangrijke onderwerpen in de aandeelhoudersovereenkomst
Iedere onderneming staat op zichzelf en niet iedere samenwerking is hetzelfde. Het is dus verstandig om een op maat gemaakte aandeelhoudersovereenkomst op te laten stellen. In de aandeelhoudersovereenkomst worden de rechten en verplichtingen, verantwoordelijkheden en inrichting van de vennootschap vastgelegd. Hieronder volgt een lijst met veel voorkomende onderwerpen die in de aandeelhoudersovereenkomst geregeld kunnen worden.
1. Besluitvorming
Een van de belangrijkste onderwerpen is de uitoefening van het stemrecht en de wijze van besluitvorming binnen de vennootschap. Vaak bevat de aandeelhoudersovereenkomst een lijst met besluiten waar niet een normale meerderheid maar een meerderheid van bijvoorbeeld twee derde of drie vierde van de stemmen voor nodig is. Een voorbeeld hiervan is een besluit tot statutenwijziging. Ook kan een lijst met besluiten worden opgenomen waar het bestuur de voorafgaande goedkeuring van (een meerderheid van) de aandeelhouders voor nodig heeft, zoals het besluit tot het voeren van een gerechtelijke procedure, het aantrekken van een financiering of het verhuren een bedrijfspand.
2. Dividendbeleid
De vraag hoe, wanneer en onder welke voorwaarden er dividend wordt uitgekeerd aan de aandeelhouders, is van groot belang voor iedere aandeelhouder. Door hier duidelijke afspraken over te maken, weet iedere aandeelhouder wat hij/zij kan verwachten met betrekking tot de uitkering van de winst. Dit voorkomt onnodige discussies tussen aandeelhouders.
3. Verplichte aanbieding van aandelen
In een aandeelhoudersovereenkomst kan worden geregeld dat een aandeelhouder zijn aandelen eerst aan de medeaandeelhouders te koop moet aanbieden voordat hij deze aan een externe partij kan verkopen. Het voornaamste doel van de aanbiedingsverplichting is om de beslotenheid van de vennootschap te waarborgen en te voorkomen dat ongewenste of onbekende derden zomaar aandeelhouder worden.
In de aandeelhoudersovereenkomst kunnen ook andere situaties worden opgenomen die ertoe leiden dat een aandeelhouder verplicht is zijn aandelen te koop aan te bieden aan de overige aandeelhouders van de vennootschap. Zo kan in de aandeelhoudersovereenkomst bijvoorbeeld worden afgesproken dat de erfgenamen van een overleden aandeelhouder de aandelen te koop moeten aanbieden aan de overige aandeelhouders.
In aandeelhoudersovereenkomsten met een aanbiedingsverplichting wordt meestal onderscheid gemaakt tussen good leavers en bad leavers. Good leavers verlaten de onderneming om niet‑verwijtbare redenen en ontvangen doorgaans een marktconforme prijs voor hun aandelen. Bad leavers treden uit wegens verwijtbaar gedrag, zoals het schenden van afspraken, fraude of bedrog, en hebben doorgaans slechts recht op de nominale waarde van hun aandelen.
4. Drag-along/tag-along rechten
In de aandeelhoudersovereenkomst kan ook de verplichting voor een aandeelhouder worden opgenomen om aandelen (mee) te verkopen aan een derde partij (drag-along clausule oftewel een meeverkoopplicht). Deze clausule geeft een meerderheidsaandeelhouder of een bepaalde groep aandeelhouders het recht om een minderheidsaandeelhouder te dwingen om zijn of haar aandelen te verkopen als er een bod van een derde partij op de vennootschap wordt gedaan. Het doel van een drag-along bepaling is om de verkoop van de gehele onderneming te vergemakkelijken door te voorkomen dat een kleine groep aandeelhouders de transactie kan blokkeren.
In een aandeelhoudersovereenkomst kan tevens een tag‑along-clausule (meeverkooprecht) worden opgenomen, op grond waarvan een aandeelhouder gerechtigd is zijn aandelen (mee) te verkopen indien de medeaandeelhouders hun aandelen aan een derde overdragen. Deze regeling strekt primair tot bescherming van de minderheidsaandeelhouder. Bij het ontbreken daarvan bestaat het risico dat een meerderheidsaandeelhouder zijn aandelen verkoopt aan een derde, waarna de minderheidsaandeelhouder wordt geconfronteerd met een nieuwe aandeelhouder en een mogelijk gewijzigde ondernemingsstrategie.
5. Relatie-, geheimhouding- en non-concurrentiebeding
Met het opnemen van een relatiebeding, een non-concurrentiebeding en een geheimhoudingsbeding wordt de bescherming van de bedrijfsbelangen van de vennootschap bevorderd. Om naleving van het relatiebeding, het non-concurrentiebeding en het geheimhoudingbeding te bevorderen wordt vaak een boete afgesproken. De opname van een boete versterkt de naleving van het beding en vormt met de afschrikkende werking nog een extra bescherming voor de onderneming.
6. Geschillenbeslechting
Geschillen tussen aandeelhouders kunnen een serieuze bedreiging vormen voor de continuïteit van een onderneming. Het is daarom verstandig om al bij de start van de samenwerking afspraken te maken over de manier waarop conflicten worden opgelost. Zo kan in de overeenkomst worden vastgelegd dat partijen eerst proberen een geschil via mediation te beslechten, voordat zij de gang naar de rechter maken.
Vragen?
Heeft u vragen over uw aandeelhoudersovereenkomst, of wilt u hulp bij het opstellen ervan? Neem dan contact op met Robbert Reijnen, advocaat en partner bij Van Diepen Van der Kroef Advocaten in Hoorn, via r.reijnen@vandiepen.com of via 0229-287 000.
